Dyktator czy wybawca. Przyczyny i kulisy przewrotu majowego 1926

1.

Dokonywał rzeczy wielkich, podejmował decyzje trudne

W 2026 r. mija stulecie przewrotu majowego, przeprowadzonego przez Józefa Piłsudskiego. Do dziś budzi on kontrowersje i ma wielu krytyków, którzy zarzucają Marszałkowi deptanie zasad demokracji i bezprawne zbrojne obalenie legalnych władz państwowych. Jednak wielu Polaków – ja także do nich należę – sądzi, że przewrót majowy uratował Polskę przed dalszymi rządami wysoce niestabilnymi i nieudolnymi, gierkami partyjnymi, korupcją, nepotyzmem, prywatą i chaosem. Można zarzucić mi brak obiektywizmu, gdyż z jednej strony jestem zawodowym historykiem, z drugiej zaś człowiekiem pełnym podziwu dla talentu i zasług Józefa Piłsudskiego dla Polski. Nie widzę tutaj wszakże sprzeczności, gdyż moja opinia na temat Marszałka wynika po prostu z analizy faktów i dokumentów, a więc z pracy historyka.

Książka niniejsza, oparta na obfitym materiale źródłowym i opracowaniach, koncentruje się na wypadkach maja 1926 r., zawiera jednak szerokie omówienie przyczyn przewrotu, a także życia i działalności Józefa Piłsudskiego przed przewrotem. Analizuje też skutki zamachu majowego i jego dzisiejsze aktualne odniesienia, co uważam za bardzo ważne, bowiem należy czerpać lekcje z historii. Nie jest to natomiast ani biografia Józefa Piłsudskiego, ani historia Polski II połowy XIX w. i okresu międzywojennego. Książka niniejsza to wizja mniej lub bardziej subiektywna, czasem akcentuje rzeczy mniej znane, ale istotne, czasem przemyka się pobieżnie nad sprawami może fundamentalnymi, ale już opisanymi bardzo dobrze w naszej literaturze historycznej (np. nad zwycięstwem w Bitwie Warszawskiej 1920 r.).

Historia tamtego okresu jest ciekawa, fascynująca, skłaniająca do zadumy także nad dniem dzisiejszym. Marsz. Józef Piłsudski dokonywał rzeczy wielkich, podejmował też trudne decyzje. Zgadzam się z twierdzeniem, że Polska w 1918 r. odzyskała niepodległość dzięki Bożej Opatrzności, dobrej konfiguracji międzynarodowej, bohaterstwu i przelanej krwi Polaków. Prawdą jest jednak, że Polska odrodziła się także dzięki geniuszowi Józefa Piłsudskiego, który w następnych latach patrzył z przerażeniem, jak niszczone jest wyczekiwane i wymarzone przez tylu patriotów, w tym bohaterskich uczestników powstań narodowych, państwo polskie.

Dzisiaj ludzie „Solidarności”, zwłaszcza tej „Solidarności” z ubiegłego wieku, z podobnym przerażeniem patrzą na „demokrację walczącą”, która niweczy cały dorobek moralny, polityczny, kulturalny i ekonomiczny Polski odrodzonej po 1989 r. Historia nie powtarza się w całości i dosłownie, ale pewne jej elementy, w tym niestety negatywne, pojawiają się uparcie w różnych okresach dziejowych.