Wielka i pompatyczna na placu Rockefellera w Nowym Jorku. skromniejsza z aniołkami i gwiazdami na polskich świerkach czy egzotyczna i zaskakująca w formie cisów czy drzewek pomarańczowych w Ameryce Południowej. Choinka jest uniwersalnym znakiem Świąt Bożego Narodzenia, znanym, ogromnie lubianym i stosowanym na całym świecie. Jak to się jednak stało. że zwykłe zielone drzewko stało się symbolem Narodzin Jezusa?

Na to pytanie w tej jakże frapującej książce odpowiada ks. prof. Józef Naumowicz, światowej klasy ekspert od historii, tradycji i teologii Bożego Narodzenia. Wędrujemy razem z nim po kartach Pisma Świętego poznając rodowód Jezusa oraz świadectwo Jego narodzin w Betlejem. Idziemy też dalej, z bohaterami pierwszych stuleci chrześcijaństwa, aż do średniowiecza, kiedy ozdoby roślinne, wieńce i wreszcie drzewka stają się symbolem tego, co ludzkości przyniósł Chrystus – życia wiecznego. Wreszcie choinka dociera także do Polski i szybko zostaje uznana u nas za zwyczaj odwiecznie polski, choć były przecież wcześniej u nas także tzw. sady u sufitu czy podłaźniki na Podhalu.

Autor tej niezwykle ciekawej i przepięknie ilustrowanej – m.in. fotografiami Adama Bujaka – książki tłumaczy, dlaczego kiedyś na choinkach wisiały głównie jabłka i opłatki, a dzisiaj dominują bombki czy światełka. Wspólnie z ks. Naumowiczem odwiedzamy świąteczne domy w Londynie, Pradze, Rzymie, Krakowie czy Paryżu i dowiadujemy się, że to dzięki pewnej Polce pierwsza choinka zawitała do stolicy Francji. Autor weryfikuje i obnaża wiele mitów, odnośnie do jakoby pogańskich źródeł niektórych bożonarodzeniowych zwyczajów, a także i ten, że to rzekomo Luter jest wynalazcą choinki. Te opinie bywają do dzisiaj powtarzane, warto więc odkryć z autorem książki prawdę i dotrzeć do głębokiej symboliki bożonarodzeniowego drzewka. W książce tej poznajemy poprzedników choinki oraz piękne opisy ozdabianego na wiele sposobów „drzewa życia”, dokonane piórami pisarzy i poetów, a także papieży – św. Jana Pawła II i Benedykta XVI.

Data premiery: 25 listopada 2022

  • Kto wymyślił choinki 
  •  
  •  
  • Rozdział I
  • Sześć dróg do choinki
  • Potrzeba świątecznego wystroju 
  • Odrodzenie drzewa życia 
  • Wspomnienie Adama i Ewy 24 grudnia 
  • Średniowieczne inscenizacje o raju 
  • Rajskie drzewo w średniowiecznej ikonografii 
  • Światło Bożego Narodzenia (25 grudnia)
  • Stanisław Estreicher: Drzewo Adama 
  • O. Cullmann: Właściwe korzenie bożonarodzeniowego drzewka 
  • Jérôme i Jean Tharaud: Ostatni gość przy żłóbku 
  •  
  • Rozdział II
  • Pierwsze świadectwa o bożonarodzeniowym drzewku 
  • Od kiedy są choinki
  • Pierwsze dekoracje i ich symbolika 
  • Protestancka krytyka? 
  • Fałszywy mit o Marcinie Lutrze jako wynalazcy choinki 
  • Najstarsza pieśń o świątecznej jodle 

  • Rozdział III
  • Jak choinka się upowszechniła 
  • Na angielskim dworze 
  • Za Oceanem 
  • Wiedeń, czyli choinka kosztem szopki
  • W Pradze i u babuni 
  • Polska choinka w Wersalu 
  • W Rosji, czyli choinka bożonarodzeniowa, noworoczna… i sowiecka
  • Choinka na froncie 
  • Wieńce adwentowe i bożonarodzeniowe
  • Jak zmieniała się dekoracja choinek 
  •  
    Rozdział IV
  • Choinka w oczach pisarzy i poetów 
  • Goethe i Chrystusowe drzewko 
  • Matka w wigilijny wieczór 
  • Piękna baśń o choince napisana w Warszawie
  • Choinka sieroty i Chrystusa 
  • Jodła Andersena
  • Wigilijny wieczór Dziewczynki z zapałkami
  • Dostojewskiego Choinka u Chrystusa 
  • Choinki u Buddenbrooków Tomasza Manna 
  • Uprawa świątecznych drzewek Eliota 
  •  
  • Rozdział V
  • Poprzednicy świątecznego drzewka
  • Dlaczego siano i snopki w wigilijnej izbie 
  • Szopki, żłóbki i jasełka w kościołach 
  • Obrzędy świątecznej wieczerzy 
  • Typowa Wigilia w Reymontowskich Lipcach
  • Wigilijne zwyczaje we wspomnieniach Marii Dąbrowskiej 

  • Rozdział VI
  • Chrystusowe drzewko na naszych ziemiach 
  • Gdańskie choinki – najstarsze w Polsce
  • Pierwsze choinki w Warszawie 
  • Kiedy zadomowiły się nad Wisłą 
  • Chrześcijańska interpretacja choinki 
  • Krakowski sad u sufitu 
  • Sad w Wyzwoleniu Wyspiańskiego
  • Podhalański podłaźnik 
  • Bożonarodzeniowe drzewko na Kresach
  • Choinka trafia pod strzechy 
  • Drzewko wigilijne w czasie wojny i na obczyźnie
  • Skąd nazwa „choinka” 
  •  
  • Rozdział VII
  • Spór o polską choinkę 
  • Czy choinka jest chrześcijańska 
  • Niemiecka czy na wskroś polska?
  • Tradycyjna czy czysto świecka? 
  • „Nasz żłóbek” – dlaczego konieczny? 
  •  
  • Rozdział VIII
  • Choinka w Watykanie – od Jana Pawła II 
  • Po raz pierwszy na placu św. Piotra 
  • Jodła z polskich Tatr 
  • Świąteczne drzewko i bożonarodzeniowa szopka
  • Ile choinek miał papież 
  • Benedykt XVI: choinka symbolem Chrystusa 
  •  
  • O AUTORZE 
  • BIBLIOGRAFIA 

 

W całym świecie, nie tylko chrześcijańskim, choinka stanowi nieodzowny element Bożego Narodzenia. Bez tych oświetlonych, pięknie przystrojonych drzewek trudno wyobrazić sobie Święta – dzieciom, dorosłym, wszystkim. Interesująco ujął to Konstanty Ildefons Gałczyński (1905-1953) w wierszu Kto wymyślił choinki? opublikowanym w 1948 roku:

 

Moje kochane dzieci,

był taki czas na świecie,

że wcale nie było choinek [...]

Ciężkie to były czasy niepospolicie,

bo cóż to, proszę was, za życie

na święta bez choinki, czyste kpinki.

Więc kiedy nadchodziły święta,

dzieci w domu, a w lesie hałasowały zwierzęta:

My chcemy, żeby natychmiast były choinki!.

Bez choinek jest ciemno, smutno i ponuro. Dlatego, pisze dalej Gałczyński, pewien „tajemniczy człowiek” mieszkający w lesie, „który miał złote książki i zielone pióro” i który „był właśnie poetą”, w swym natchnieniu wpadł na genialny pomysł: „nauczył, jak się świeczki toczy” i „to on ułożył te wszystkie kolędy, / które śpiewać jest tak przyjemnie”, on zawsze „pełen dobroci, / w nim jest ta pogoda i nadzieja; / to on nauczył, jak zawieszać zimne ognie, / i on te świeczki odbija w oknie”.

Bajeczną opowieść o tym, skąd wzięły się choinki, poeta doskonale wpisał w świąteczny nastrój Bożego Narodzenia. Taki, jaki panuje w naszej tradycji. Chociaż w wielu krajach zwyczaj strojenia zielonych drzewek pielęgnuje się dłużej i być może w aurze większego przepychu, to właśnie u nas tradycja ta ma wyjątkowy i niepowtarzalny charakter. Święta z wigilijną wieczerzą, opłatkiem, kolędami, rodzinną atmosferą i Pasterką o północy – trudno wyobrazić sobie coś bardziej przejmującego, ale też religijnie poruszającego.

Uroczą poezję Gałczyńskiego wypada dopełnić wierszem amerykańsko-brytyjskiego poety Thomasa Eliota (1888-1965), pt. Uprawa świątecznych drzewek. Ostrzega on, by choinki i Świąt nie sprowadzać jedynie do wymiaru kulturowego, biesiadnego czy folklorystycznego. Bo wtedy świece na choince tak naprawdę się nie świecą i nie są jak gwiazdy, a anioł na czubku drzewka staje się tylko pustym ornamentem i niczym więcej. Wtedy traci się to, co najważniejsze, wtedy nie można tych obrzędów przeżyć ani właściwie wyrazić czy opisać.

Co zatem oznacza obecność choinki wśród nas? W jaki sposób się narodziła i jakie są jej korzenie? Nie są to pytania jedynie historyczne, gdyż prowadzą do odkrycia, jaki był jej sens u początków i jaki powinien być teraz. Należy też zastanowić się, jak zmieniały się „choinkowe praktyki” na przestrzeni dziejów. I czy nie warto przynajmniej do niektórych z nich powrócić?

Książka ta, mam nadzieję, pomoże znaleźć odpowiedzi na te pytania, a przynajmniej może rozjaśni różne kwestie z nimi związane. I nie chodzi tu wcale o to, by bronić jakiejś określonej idei albo dostosowywać realne fakty do przyjętych z góry założeń. Ważne jest, by ukazać, na ile to możliwe, rzeczywisty stan rzeczy; by pozwolić przemówić historycznym tekstom, sprawdzonym realiom, a także teoriom badaczy, jak też świadectwom pisarzy i poetów. Istotna jest bowiem odpowiedź na pytania: kto wymyślił choinkę i jaki jest jej sens.

 

Ks. prof. Józef Naumowicz

Warszawa, 10 października 2022

Opinie o produkcie (0)

do góry

Zamknij X W ramach naszego serwisu stosujemy pliki cookies. Korzystanie ze strony bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym.

Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper.pl