Bezgraniczne oddanie Bogu i Ojczyźnie. Kalendarium życia i twórczości Zofii Kossak
Zdjęcie Zofii Kossak wykonane w Londynie, 1945 r. Fot. Gedenkstätte Stille Helden. Więzienie, Auschwitz, emigracja, zakaz publikacji. A mimo to – nie złamała się! Tak w skrócie można opisać życie Zofii Kossak – jednej z najwybitniejszych polskich pisarek XX wieku, a zarazem kobiety głęboko zakorzenionej w wierze i chrześcijańskim systemie wartości.
Jej losy, opisane w najnowszej biografii autorstwa Czesława Ryszki pt. „Historia i świętość. Zofia Kossak biografia ilustrowana” (wyd. Biały Kruk), ukazują nie tylko dramatyczne doświadczenia autorki, lecz także duchowy wymiar jej postawy. Autor przybliża dorobek literacki pisarki oraz jej zaangażowanie w najtrudniejsze doświadczenia XX wieku – od działalności w strukturach pomocy Żydom w „Żegocie” po pobyt w Auschwitz.
Poniższe kalendarium porządkuje kluczowe wydarzenia z życia i twórczości Zofii Kossak, pozwalając prześledzić drogę, która ukształtowała jej wyjątkowe świadectwo.
1889 – Zofia Kossak rodzi się 8 sierpnia w Kośminie na Lubelszczyźnie jako córka Tadeusza Kossaka (brata bliźniaka Wojciecha) i Anny Kisielnickiej-Kossakowej; (…) dzieciństwo i młodość spędziła na Lubelszczyźnie oraz na Wołyniu; (…)
1907 – radosne dzieciństwo pisarki zakłócają dramatyczne wydarzenia – śmierć dwóch braci oraz pożar rodzinnego domu. (…);
1910 – przeprowadza się wraz z rodzicami do Skowródek koło Starokonstantynowa (…);
1912–1913 – studiuje malarstwo w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (w pracowni prof. K. Tichego); pisze i drukuje pierwsze opowiadania w czasopiśmie „Wieś i Dwór”: O wilku mowa, Zdechł kuc, Odzyskany, Bulli zaginął;
1913–1914 – odbywa studia rysunku w École des Beaux-Arts w Genewie, przerwane z powodu wybuchu I wojny światowej;
1915 – poślubia w Starokonstantynowie Stefana Szczuckiego, dzierżawcę majątku Nowosielica (sąsiada Skowródek);
1916 – narodziny syna Juliusza (28 lipca);
1917 – narodziny syna Tadeusza (18 sierpnia);
1917–1921 – przeżywa z rodziną okres krwawych wystąpień chłopskich oraz najazd bolszewicki. Spisane wspomnienia z tego okresu wydała w 1922 r. pod tytułem Pożoga z przedmową Stanisława Estreichera (…); utrzymuje rodzinę, pisząc do „Słowa Polskiego”;
1922 – we Lwowie umiera jej mąż Stefan Szczucki; rodzice przeprowadzają się do majątku w Górkach Wielkich na Śląsku Cieszyńskim;
1923 – Zofia przenosi się z dziećmi do rodziców do Górek Wielkich (…);
1924 – wydaje powieść Beatum scelus – uważaną przez pisarkę za jej prawdziwy debiut; napisała ją pod wpływem przeżyć na zamku Sapiehów w Krasiczynie;
1925 – 14 kwietnia powtórnie wychodzi za mąż, za por. Zygmunta Szatkowskiego;
1926 – narodziny syna Witolda (13 stycznia), śmierć syna Julka (16 maja, na zapalenie opon mózgowych); ukazują się: Kłopoty Kacperka, góreckiego skrzata – jedna z najpiękniejszych polskich baśni, powieść o św. Stanisławie Kostce Z miłości, obrazek sceniczny dla młodzieży Na drodze;
1927 – wydaje opowiadania o Śląsku Wielcy i mali;
1928 – wiąże się z grupą poetów i pisarzy Czartak; na świat przychodzi jej córka Anna (15 marca); ukazuje się powieść Złota wolność;
1929 – wychodzi drukiem cykl opowieści hagiograficznych Szaleńcy Boży;
1930 – zajmuje 29. miejsce w plebiscycie czytelników „Wiadomości Literackich” – „Kogo wybralibyśmy do akademii literatury polskiej”; wydaje powieść o średniowiecznym Śląsku Legnickie pole;
1931 – publikuje powieści dla młodzieży: Topsy i Lupus, Ku swoim oraz współczesną powiastkę Dzień dzisiejszy;
1932 – (…) ukazuje się Nieznany kraj o dziejach Śląska ze wstępem Zygmunta Szatkowskiego; otrzymuje Nagrodę Literacką Województwa Śląskiego oraz Złoty Krzyż Zasługi na polu literatury;
1933 – bierze udział w pięciotygodniowej pielgrzymce do Ziemi Świętej; przed wyjazdem przebywa krótko w Paryżu – zbiera materiały do Krzyżowców; bierze udział w zlocie skautów (IV Jamboree) w Gödöllő pod Budapesztem; zostaje wystawiony w Katowicach jej dramat w 4 aktach Przeklęte srebro (22 kwietnia), ukazuje się książka Pątniczym szlakiem. Wrażenia z pielgrzymki;
1934 – wydaje powieść dla młodzieży S.O.S. i reportaż literacki Szukajcie przyjaciół (Na zlocie skautów całego świata w Gödöllő);
1935 – (…) ukazuje się pierwsza część trylogii Krzyżowcy (…);
1936 – zostaje odznaczona Złotym Wawrzynem Polskiej Akademii Literatury, Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta; zostają wydane opowiadania z dziejów Polski – Bursztyny oraz powieść Puszkarz Orbano;
1937 – bierze udział w zlocie skautów (V Jamboree) w Vogelensnag w Holandii; zostaje odznaczona hiszpańskim Krzyżem Zasługi Zakonu Rycerskiego Św. Łazarza I kl.; otrzymuje nagrodę czytelników „Wiadomości Literackich” za cykl Krzyżowców; ukazują się kolejne dwie powieści będące kontynuacją Krzyżowców: Król trędowaty i Bez oręża, a także książka o Śląsku Skarb śląski;
1938 – zostaje uhonorowana przynależnością do Rycerskiego i Szpitalnego Zakonu św. Łazarza z Jerozolimy, otrzymując Wielki Krzyż Zasługi; wydaje Gród nad jeziorem, szkic publicystyczny Rewindykacja polskości na kresach, referat Chrześcijańskie posłannictwo Polski w przeszłości i dziś wygłoszony w czasie 4. studium katolickiego w Katowicach (…);
1939 – (…) [w Warszawie] od października wraz z Witoldem Hulewiczem i Witoldem Bieńkowskim współredaguje konspiracyjne pisma „Polska Żyje” i „Orlęta”; powieść Suknia Dejaniry ukazuje się w odcinkach w „Gazecie Polskiej” nr 174–241 (drukiem w 1949 r.); publikuje także powieści historyczne Trembowla oraz Warna;
1940 – zostaje współzałożycielką tajnej organizacji społeczno-katolickiej Front Odrodzenia Polski (FOP), powstają jej broszury Niszczyciele oraz Prawdziwe oblicze Piusa XII (…);
1941/1942 – publikuje w podziemiu broszurę Nieuleczalni; nie zważając na śmiertelne zagrożenie siebie i bliskich, staje się jedną z najbardziej aktywnych postaci warszawskiej konspiracji. W 1941 r. z inicjatywy pisarki zostaje utworzona organizacja katolicka Front Odrodzenia Polski (…);
1942 – jako pierwsza z oburzeniem i ze zgrozą reaguje na likwidację getta warszawskiego, publikując Protest! w sierpniu. (…) Nakładem FOP-u ukazuje się kilkanaście broszur konspiracyjnych, z których większość jest pisana przez Zofię Kossak; latem inicjuje ona z Wandą Krahelską-Filipowiczową utworzenie Komitetu Pomocy Żydom (od września 1942 Tymczasowy Komitet im. Konrada Żegoty, od grudnia 1942 Rada Pomocy Żydom krypt. Żegota), jest redaktorką organu FOP „Prawda” (kwiecień 1942 – sierpień 1943) (…); w podziemiu ukazują się broszury jej autorstwa: Dzisiejsze oblicze wsi, Reportaż z podróży, Golgota, Jesteś katolikiem… Jakim?…, Pod dyktando Berlina, W piekle;
1943 – jest kierowniczką Wydziału Ochrony Człowieka w Społecznej Organizacji Samoobrony (SOS), przewodniczącą Unii Kobiet (…) ; zostaje aresztowana (25 września) (…), a następnie przewieziona (5 października) z Pawiaka do KL Auschwitz, gdzie otrzymuje numer obozowy 64491; w tym czasie ukazała się po raz drugi jej broszura Sprawiedliwie (…);
1944 – zostaje przewieziona w kwietniu z KL Auschwitz (…) do warszawskiego więzienia przy ul. Daniłowiczowskiej, a stamtąd na Pawiak (20 kwietnia) i skazana na śmierć; opuszcza Pawiak 28 sierpnia dzięki zabiegom Delegatury Rządu; w czasie Powstania Warszawskiego redaguje sierpniowy numer „Prawdy”; pisze artykuły do „Biuletynu Informacyjnego” i „Barykady Powiśla”; przygotowuje apel kobiet polskich do papieża Piusa XII wyemitowany przez powstańcze radio 21 sierpnia 1944 r. (…) ;[w Częstochowie] powstaje jej relacja z pobytu w KL Auschwitz Z otchłani; (…) wychodzi z inicjatywą wznowienia przez bp. Teodora Kubinę tygodnika „Niedziela” i współpracuje z jego redaktorem naczelnym ks. Antonim Marchewką oraz Zofią Dragat (…);
1945 – w czerwcu zostaje wezwana do Warszawy, czego skutkiem jest udanie się na przymusową emigrację – wyjazd do Sztokholmu wraz z córką (15 sierpnia), a następnie – do Londynu (…); jesienią 1945 r. przyjmuje funkcję kierownika delegatury warszawskiego Polskiego Czerwonego Krzyża w Londynie (…);
1947 – po dwóch latach pobytu w Londynie wyjeżdża wraz z mężem na farmę Trossell w północnej Kornwalii; Juliusz Kleiner zabiega o przyznanie jej literackiej Nagrody Nobla;
1948 – zostaje przez władze polskie wezwana do złożenia zeznań w sprawie Władysława Deringa, lekarza i więźnia KL Auschwitz, który współpracował w obozie z siatką konspiracyjną rtm. Witolda Pileckiego, a jednocześnie uczestniczył w eksperymentach medycznych na więźniach żydowskich. Po tym, jak odmówiła zmiany zeznań na obciążające, władze polskie pozbawiły ją praw obywatelskich;
1951 – powieść Przymierze o dziejach Abrahama ukazuje się w języku angielskim (Londyn, Nowy Jork), a następnie w języku polskim – w 1952 r. (Londyn) i 1957 r. (Warszawa);
1953 – pisze „List otwarty do moich przyjaciół z tygodnika ‘Dziś i jutro’” w proteście przeciw popieraniu przez środowisko PAX-u władz komunistycznych walczących z Kościołem – aresztowanie bp. Czesława Kaczmarka i prymasa Stefana Wyszyńskiego;
1953–1955 – jest członkiem PEN Clubu;
1954 – ukazuje się obrazek sceniczny Kielich krwi (Londyn);
1955 – zostaje jej przyznana nagroda literacka im. Włodzimierza Pietrzaka (w grudniu); publikuje Dziedzictwo (T. 1: Juliusz i Zofia, Londyn) (…);
1958 – przybywa do Górek Wielkich koło Skoczowa i zamieszkuje w swoim majątku w domku ogrodnika (dwór w 1945 r. spłonął podczas działań wojennych);
1960 – ukazuje się Troja Północy napisana wspólnie z mężem Zygmuntem Szatkowskim (…) ;
1962 – publikuje opowiadanie o Janie Kochanowskim Pod lipą;
1963 – zostaje odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski; wydaje tomy opowiadań: Ognisty wóz, Prometeusz i garncarz, Purpurowy szlak;
1964 – 14 marca podpisuje „List 34”, w którym przyłącza się do protestu pisarzy w obronie swobody wypowiedzi; zostaje on złożony w kancelarii premiera Józefa Cyrankiewicza; ukazuje się część 2 sagi rodzinnej Dziedzictwo;
1966 – po raz kolejny naraża się rządzącym, odmawiając przyjęcia Nagrody Państwowej 1 Stopnia z powodów religijnych i patriotycznych, reagując w ten sposób na uwięzienie przez władze kopii jasnogórskiego Obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej peregrynującej po kraju (24 czerwca);
1967 – 13 sierpnia bierze udział w uroczystościach w obozie w Oświęcimiu. Przechodząc przez bramę z napisem „Arbeit macht frei”, zasłabła, zaś po powrocie do domu doznała poważnego ataku serca. Nigdy już nie doszła potem do pełni zdrowia; ukazuje się część 3 Dziedzictwa, napisana wspólnie z Z. Szatkowskim;
1968 – umiera w szpitalu (9 IV) w Bielsku-Białej; 11 IV zostaje pochowana na cmentarzu parafialnym w Górkach Wielkich (…) ; należała do Trzeciego Zakonu św. Dominika od Pokuty, w którym przyjęła imię Akwinata.
1973 – Z. Szatkowski przekazuje zbiory rodzinne do utworzonego Muzeum Z. Kossak; kierownikiem został mianowany Michał Heller, który swoją funkcję pełnił aż do przejścia na emeryturę w 2002 r. Pan Szatkowski dożywotnio pełnił funkcję honorowego kustosza;
1976 – śmierć Zygmunta Szatkowskiego (4 XI) (…):
1982 – pośmiertnie odznaczona medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (13 września) (…) ;
1987 – Zofia Kossak pośmiertnie odznaczona „Medalem Rodła”;
1993 – władze Gminy Brenna z okazji 70. rocznicy zamieszkania Zofii Kossak w Górkach Wielkich oraz 25. rocznicy jej śmierci nadają pisarce pośmiertnie tytuł Honorowego Obywatela, a w góreckim parku ustawiono pamiątkowy obelisk (…);
2018 – Zofia Kossak zostaje pośmiertnie odznaczona Orderem Orła Białego przez prezydenta Andrzeja Dudę (11 listopada).
(Opracowano w oparciu o następujące źródła: M. Pałaszewska, Zofia Kossak, wyd. Muzeum Niepodległości w Warszawie, Warszawa 1992, s. 6–11, a także: Muzeum biograficzne Zofii Kossak-Szatkowskiej, red. D. Pieczonka-Giec, K. Morcinek, B. Ebert, Górki Wielkie 2023).
Fragment książki „Historia i świętość. Zofia Kossak biografia ilustrowana”, autorstwa Czesława Ryszki, wyd. Biały Kruk.
BM.
Historia i świętość. Zofia Kossak biografia ilustrowana
Cóż to było za życie! Od szczęśliwego dzieciństwa w bardzo utalentowanej artystycznie rodzinie Kossaków, poprzez burzliwą młodość, do wielkich sukcesów pisarskich. Po życiu w kraju wolnym i prężnie się rozwijającym, jakim była II RP, przyszła tragedia okupacji, uwięzienie na Pawiaku i w obozie w Auschwitz. Po wyzwoleniu ze szponów niemieckich Polska popadła jednak w kolejne zniewolenie – bolszewickie.
Moje nawrócenie z aborcji na medycynę chroniącą życie
To jedna z tych książek, przy czytaniu których trudno nie uronić łzy. Wspomnienia dr. Johna Bruchalskiego wywołują bowiem głębokie wzruszenie. To zarazem jedna z tych książek, które niosą wielką nadzieję w obecny, jakże niespokojny czas.
Autor pochodzi z polskiej, katolickiej rodziny o głęboko zakorzenionej pobożności. Jednak studia medyczne oraz utytułowani profesorowie, na uznaniu których mu zależało, dość szybko zmienili jego światopogląd.
Męczennik za wiarę i Solidarność. Biografia ilustrowana bł. ks. Jerzego Popiełuszki
Fascynująca książka Jolanty Sosnowskiej to poruszająca opowieść o życiu i heroicznej walce kapłana, który stał się symbolem oporu przeciwko komunistycznemu reżimowi w Polsce. Swoją niezłomną wiarą i nieugiętością inspirował miliony Polaków do walki o wolność i wiarę. Popiełuszko, z pozoru zwykły ksiądz, stał się światłem nadziei. Pozostaje aktualnym symbolem także dzisiaj, co w tej książce mocno wybrzmiewa.
Leon XIV. Biografia ilustrowana
Pierwsza i najobszerniejsza polska biografia Roberta Prevosta – nowego Ojca Świętego Leona XIV – ukazuje się w momencie, gdy cały świat z uwagą obserwuje początki jego pontyfikatu. To książka absolutnie wyjątkowa – nie tylko dlatego, że powstała z pasji i wielomiesięcznej pracy dziennikarzy znających realia Kościoła, ale również dlatego, że zawiera liczne materiały (m.in.
Charlie Kirk. Biografia, dzieło, misja
To nie tylko biografia jednej z najciekawszych postaci współczesnego świata. To także duchowy i kulturowy portret czasów, w których wiara w Jezusa, prawda i odwaga znów muszą stanąć do walki o duszę człowieka. Charlie Kirk głosił z wielkim sukcesem wartości chrześcijańskie, nazywane konserwatywnymi, a tak naprawdę ponadczasowe.
W pierwszej części książki Adam Sosnowski prowadzi czytelnika przez życie Charliego Kirka.
Komentarze (0)
Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników serwisu. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za ich treść. Wpisy są moderowane przed dodaniem.