Prof. Krzysztof Ożóg: Sobór w Nicei położył fundament pod katolickie wyznanie wiary
Uczestnicy I Soboru Nicejskiego z 325 r. na ikonie nieznanego artysty. Fot. Wikimedia Kościół od czasów apostolskich niezwykłą wagę przywiązywał do depozytu wiary, który pozostawił Jezus Chrystus. Krótkie chrzcielne wyznania wiary były formułowane przez lokalne wspólnoty chrześcijańskie, powstające w miastach Cesarstwa Rzymskiego. Wraz z rozwojem chrześcijaństwa dochodzić zaczęło do poważnych różnic w głoszonych naukach o Bogu Jedynym w Trójcy Świętej, przede wszystkim w odniesieniu do Osoby Jezusa Chrystusa. Sobór powszechny, zwołany do Nicei przez cesarza Konstantyna Wielkiego 1700 lat temu sformułował wyznanie wiary – Credo, którego zasadniczą treść, odnoszącą się do Boga Ojca i Syna Bożego Jezusa Chrystusa katolicy uroczyście wypowiadają do dziś w każdą niedzielę i uroczystości roku liturgicznego.
Droga Kościoła do soboru w Nicei
Pierwszy apostolski sobór w Jerozolimie, odbyty ok. 49 r., rozstrzygnął sprawę chrześcijan pochodzenia pogańskiego. Przez prawie trzy następne stulecia Kościół rozwijał się dynamicznie w Cesarstwie Rzymskim, mimo okresowych brutalnych prześladowań ze strony pogańskich cesarzy. W gminach chrześcijańskich zaczęło dochodzić do istotnych różnić w głoszonych prawdach wiary, szczególnie w odniesieniu do Osoby Jezusa Chrystusa. Rodziły się pierwsze herezje. Te trudne sprawy od schyłku II w. były podejmowane na lokalnych zgromadzeniach biskupów – synodach. W III w. odbył się szereg takich synodów, na których rozpatrywano różnorodne kwestie doktrynalne i dyscyplinarne lokalnych Kościołów.
Prześladowania chrześcijan w cesarstwie, niezwykle okrutne w połowie III w. za panowania cesarzy Decjusza i Waleriana, a następnie kilkadziesiąt lat później za Dioklecjana mocno zraniły Kościół, bowiem pojawił się problem tych chrześcijan, którzy w czasach próby upadli i wyparli się Jezusa Chrystusa (tzw. lapsi). Niektóre gminy chrześcijańskie odmawiały im możliwości powrotu do Kościoła po nawróceniu się i pokucie. Na tym gruncie doszło do schizmy zapoczątkowanej przez Nowacjana, pierwszego antypapieża od 251 r., który głosił, że Kościół jest wspólnotą wybranych świętych (proroków, męczenników i dziewic), nietroszczącą się o grzeszników, negując możliwość odpuszczenia grzechów ciężkich. W sprawach doktrynalnych powstał problem związany z poglądami biskupa Antiochii Pawła z Samosaty, który twierdził, że Jezus Chrystus jest tylko zwykłym człowiekiem. Został on potępiony przez synod biskupów ze wschodnich prowincji cesarstwa w Antiochii w 268 r. Ponadto spór toczył się o ważność chrztu świętego udzielanego przez heretyków, w którym papież św. Stefan I uważał, że sakrament ten jest ważny, zaś biskup Kartaginy św. Cyprian, twierdził, że jest on nieważny. Ta kontrowersja nie zakończyła się jednak schizmą, gdy obaj ponieśli śmierć męczeńską w latach 257–258. Należy też zauważyć, że w Kościele w III i na początku IV w. nie celebrowano w jednym terminie najważniejszego święta, tj. Paschy.
Na początku IV w. w Aleksandrii w Egipcie, bardzo prężnym ośrodku chrześcijaństwa, jeden z tamtejszych prezbiterów, Ariusz, w kazaniach cieszących się popularnością wśród ludu nauczał, że tylko Bóg Ojciec jest prawdziwie Bogiem, zaś Jezus Chrystus mu podlegał i nie był w pełni Bogiem, bo miał początek, a więc nie był odwieczny jak Ojciec i „był czas, że Go nie było”, a więc Chrystus nie jest prawdziwym Bogiem. Biskup aleksandryjski Aleksander dostrzegł w naukach Ariusza zagrożenie, uznając, że podważają najważniejsze prawdy wiary. Doprowadził on do zwołania synodu biskupów w 318 r., na którym potępiono Ariusza jako heretyka. Jednakże decyzja synodu nie zakończyła sprawy, a raczej zaogniła spór o Osobę Jezusa Chrystusa, gdyż kilku biskupów ze wschodnich prowincji cesarstwa zaczęło bronić poglądów Ariusza, szczególnie Euzebiusz, biskup Nikomedii, i jego nauka szerzyła się coraz bardziej w świecie chrześcijańskim. Wtedy też ujawniło się wśród chrześcijan kilka heterodoksyjnych stanowisk w odniesieniu do Chrystusa.
Jednym ze skutków prześladowań za Dioklecjana była schizma donatystów, nazwana tak od Donata, biskupa Kartaginy od 313 r., który stał się ich przywódcą. Głosili oni poglądy bliskie nowacjanom. Schizma ta na długo podzieliła Kościół w Afryce Północnej. Podobna schizma dotknęła Kościół w Egipcie, gdy Meletios, biskup Lykopolis, wystąpił przeciw Piotrowi, biskupowi Aleksandrii, z ostrą krytyką za pozostawienie wiernych w czasie prześladowań i ucieczkę oraz łagodne postępowanie wobec tych, którzy wtedy wyrzekli się Chrystusa (lapsi). Meletios w czasie prześladowań tworzył odrębną hierarchię w Egipcie i nawet po męczeńskiej śmierci biskupa Piotra trwał w schizmie. Sprawą melecjańskiej schizmy zajął się sobór nicejski.
Konstantyna Wielkiego stosunek do chrześcijaństwa i Kościoła
Chrześcijanie w zachodniej części cesarstwa znaleźli się w nowej sytuacji, gdy po abdykacji cesarzy (augustów) Dioklecjana i Maksymiana w 305 r. władzę cesarską na Zachodzie objął Konstancjusz Chlorus, ojciec Konstantyna Wielkiego, który hamował falę prześladowań. W rok później umierający Chlorus wyznaczył na swego następcę Konstantyna, którego jednak Galeriusz, ówczesny august na Wschodzie, uczynił tylko cezarem w Brytanii, Galii i Hiszpanii.
(...)
prof. Krzysztof Ożóg
*
Jest to tylko fragment artykułu, który w całości ukazał się w miesięczniku WPIS nr 12/2025.
WPIS 12/2025 (e-wydanie)
Świąteczny, bożonarodzeniowy numer Waszego ulubionego miesięcznika już w sprzedaży! Jak każdego miesiąca, na łamach „Wpisu” prezentujemy dla Was całą serię felietonów na aktualne tematy, a także – cykl artykułów powiązanych z aktualnymi historycznymi rocznicami. Rzecz jasna, w grudniowym numerze dominuje tematyka świąteczna – prezentujemy m.in. artykuł prof.
Prenumerata miesięcznika WPiS na cały 2026 rok - wydanie drukowane + wydanie elektroniczne
Miesięcznik „Wpis” już od szesnastu lat pozostaje wierny swym założeniom i przedstawia Czytelnikom podstawowe wartości, a więc wiarę, patriotyzm i sztukę.
Publikują u nas tak znakomici autorzy, jak m.in.: Adam Bujak, ks. prof. Waldemar Chrostowski, Leszek Długosz , prof. Ryszard Kantor, dr Marek Klecel, ks. prof. Janusz Królikowski, prof. Grzegorz Kucharczyk, dr Monika Makowska, prof. Aleksander Nalaskowski, prof. Andrzej Nowak, prof.
Zapraszamy do naszej Księgarni Internetowej po książki o dziejach naszej świętej wiary:
PAKIET Świat Chrystusa tomy 1-3 w cenie 199 zł
Świat Chrystusa to monumentalna trzytomowa historia świata w okresie życia i działalności Jezusa Chrystusa. Obejmuje lata od 6 roku przed narodzeniem, aż do śmierci krzyżowej Jezusa z Nazaretu. Autor, wybitny historyk i znakomity pisarz, prof. Wojciech Roszkowski, pracował nad swoim dziełem prawie pół wieku. Oparł się na idei zawartej w Liście św.
Świat Apostołów
Po trylogii „Świat Chrystusa” doczekaliśmy się dopełnienia serii poprzez opowieść o działalności pierwszych siewców naszej wiary – Apostołów.
Zgodnie z poleceniem Zbawiciela rozeszli się oni po Jego śmierci po krańce Ziemi. Tak też prowadzi nas Autor; od dalekich Chin po Galię i Irlandię, koncentrując się rzecz jasna na starożytnym Rzymie.
Świętości, upadki i nawrócenia. Historia chrześcijaństwa. Tom 1 Od narodzin Jezusa do upadku Konstantynopola wyd. 2022
Żeby mieć argumenty, trzeba posiąść wiedzę. Żeby skutecznie bronić Kościół, trzeba poznać jego historię. Najlepiej taką, która wyszła spod pióra wybitnego pisarza i przekonanego wyznawcy, a nie zdeklarowanego lub zamaskowanego wroga. Ten ostatni bowiem zawsze będzie posługiwał się manipulacją, udając „obiektywnego” badacza w celu siania wątpliwości.
Świętości, upadki i nawrócenia. Historia chrześcijaństwa. Tom 2 Od XVI do XXI wieku wyd. 2022
Drugi, ostatni tom bestsellerowej serii „Historia chrześcijaństwa. Świętości, upadki i nawrócenia”. Książka rzetelna, napisana ze znawstwem przez wybitnego historyka prof. Wojciecha Roszkowskiego. Świetnie się czyta, niemal jak opowieść o niezwykłych przygodach.
Komentarze (0)
Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników serwisu. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za ich treść. Wpisy są moderowane przed dodaniem.