Święty Jan Paweł II na znaczkach pocztowych świata 2005-2015

ZASADY SYSTEMATYZACJI

1.

Usystematyzowanie znaczków i pochodnych wobec znaczka pocztowych form wydawniczych związanych tematycznie z Janem Pawłem II nie jest łatwe. Obok znaczków zarządy pocztowe emitują i dopuszczają do sprzedaży bloki, arkusiki i zeszyciki znaczkowe. W obiegu pocztowym pojawiają się one rzadziej, gdyż są przeznaczone głównie dla filatelistów i kolekcjonerów i mają zazwyczaj charakter okolicznościowy. Na znaczkach, blokach i arkusikach spotykamy także nadruki z informacją o ważnych wydarzeniach czy rocznicach oraz przedruki, zmieniające nominalną wartość walorów pocztowych. Osobna grupa to znaczki zaopatrzone w przywieszki oraz wydawane w niewielkiej liczbie czarnodruki i znaczki pozbawione perforacji, nieząbkowane, znane jako tzw. znaczki cięte, a także wydania ministerialne. Przedmiotem kolekcjonowania są również błędy, czyli znaczki w różny sposób odbiegające od oficjalnie puszczonych do obiegu. Osoba i pontyfikat Jana Pawła II doczekały się dokumentacji filatelistycznej w każdej ze wspomnianych form wydawniczych. Niektóre zarządy pocztowe wręcz prześcigały się w oryginalności i pomysłowości.

2.

Publikacja obejmuje wszystkie emisje puszczone do obiegu przez oficjalnie uznane zarządy pocztowe, włączone do międzynarodowej sieci pocztowej i będące członkami Powszechnego Związku Pocztowego (Universal Postal Union – UPU). Nie uwzględnia emitentów niezrzeszonych w UPU, których produkty nie mają oficjalnej wartości obiegowej, ani nalepek filatelistycznych wydawanych przez rozmaite firmy oraz wydań imitujących walory pocztowe, które stanowią wprowadzające w błąd i szkodliwe podróbki. Niestety, nie brakuje ich na rynku filatelistycznym i aukcjach, a nawet na pokazach i wystawach, co wywołuje sporo zamieszania i skutkuje pozyskiwaniem przez kolekcjonerów materiału o wątpliwej albo żadnej wartości dokumentacyjnej. Niniejsze opracowanie, podobnie jak poprzednie, ma służyć zdobyciu właściwego rozeznania w dziedzinie „papieskiej” oraz uporządkowaniu istniejących czy mających dopiero powstać zbiorów. Zbiór filatelistycznych „papaliów” otwiera emisja poczty Paragwaju, wydana 6 kwietnia 2005 roku, oraz emisje Chorwacji, Polski i Rumunii, wydane 8 kwietnia 2005 roku, a zamyka emisja Liberii, puszczona do obiegu 21 grudnia 2015 roku. Zasadniczą część książki poprzedza sumaryczny wykaz wszystkich emisji pocztowych związanych z osobą i pontyfikatem Jana Pawła II za okres od 2 kwietnia 2005 do 31 grudnia 2015 roku.

3.

Niemało problemów nastręcza kwestia nazewnictwa filatelistycznego. Niejasne, a w każdym razie niekonsekwentnie stosowane, jest rozróżnienie między blokiem a arkusikiem. Według definicji z opracowanej przez Polski Związek Filatelistów Encyklopedii filatelistyki (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1993) blok lub blok okolicznościowy to forma wydawnicza znaczków pocztowych „zawierająca jednostkę lub najwyżej 4 identyczne jednostki, obramowana co najmniej z dwóch stron marginesami; może zawierać przywieszki, może stanowić odrębną jednostkę sprzedażną”. Natomiast arkusik to forma wydawnicza „zawierająca umownie do 16 jednostek identycznych lub różnych, lecz nie mniej niż 5 identycznych, niekiedy z przywieszkami, oraz napisami okolicznościowymi na marginesach”. To liczbowe rozróżnienie między blokiem a arkusikiem, oparte na liczbie 4 (albo mniej) i 5 (albo więcej) znaczków w danej formie wydawniczej, było stosowane w czterech pierwszych opracowaniach filatelistycznej dokumentacji pontyfikatu Jana Pawła II. Kwalifikacja w niniejszej publikacji różni się od powyższych zasad, natomiast pokrywa się z regułami przyjętymi w katalogach Michla.

4.

Wszystkie emisje zostały zaprezentowane w kolejności chronologicznej, czyli według dat poszczególnych wydań. Możliwe są inne sposoby systematyzacji, zwłaszcza w zbiorach przeznaczonych na wystawy i pokazy filatelistyczne. Przyjęty sposób prezentacji respektuje obfitość filatelistycznej dokumentacji pontyfikatu Jana Pawła II, a zarazem ułatwia poszukiwanie i zdobywanie walorów wyemitowanych przez zarządy pocztowe na całym świecie. Podaje się kolejny numer porządkowy każdej emisji i datę jej wydania. Obok nazwy państwa często występuje cyfra rzymska, której obecność wskazuje, że tamtejszy zarząd pocztowy wydał więcej niż jedną emisję papieską. Brak tej cyfry świadczy, że jak dotąd we wskazanym państwie ukazało się tylko jedno wydanie walorów związanych z Janem Pawłem II. W każdym przypadku umieszczona jest pełna nazwa emisji w języku oryginalnym i przekładzie polskim. Nazwa emisji daje dobre pojęcie o okolicznościach i celu jej wydania. Bardzo ważną funkcję pełni wyszczególnienie numeracji poszczególnych walorów w katalogu Michla. Jest to renomowany, najbardziej znany i najczęściej używany katalog filatelistyczny dokumentujący emisje znaczków i pochodnych wobec znaczka pocztowych form wydawniczych. Numeracja „papaliów” została zaznaczona pogrubioną czcionką. W przypadku emisji, w których tylko jeden albo kilka walorów dotyczy Jana Pawła II, natomiast pozostałe poświęcone są innym tematom, pogrubiona czcionka wskazuje na „papalia”, natomiast zwyczajna określa numerację pozostałych walorów danej emisji. Wyszczególnione zostały wszystkie walory należące do poszczególnych emisji. Nawet jeśli w konkretnej emisji występuje tylko jeden walor papieski, to został on przecież podporządkowany zamysłowi całości i w jej kontekście nabiera pełnego znaczenia. Mimo to w przypadku niektórych „długich” emisji, zwykle o charakterze spekulacyjnym, podana została zwięzła informacja na temat wszystkich walorów, ale bez reprodukowania tych, które nie mają związku z osobą i pontyfikatem Jana Pawła II.

5.

Poszczególne walory, czyli znaczki, bloki i arkusiki, są zaprezentowane według ich rosnącej wartości nominalnej. Znaczki i pochodne wobec znaczka pocztowe formy wydawnicze związane z Janem Pawłem II zostały opatrzone cyframi arabskimi wskazującymi ich własną kolejność. To samo dotyczy bloków, arkusików i zeszytów znaczkowych. Znaczki w blokach, jeżeli różnią się od pozostałych znaczków w tej samej emisji albo jeżeli emisja obejmuje tylko blok lub bloki, również zostały objęte numeracją znaczków. Natomiast nie otrzymują odrębnej numeracji znaczki w bloku tej samej emisji, jeżeli nie różnią się od pozostałych albo są pozbawione ząbkowania, ani też znaczki w zeszytach znaczkowych, ponieważ występują wówczas jako oddzielna emisja jedynie w tej formie. Prezentację większości emisji kończy wzmianka o ewentualnym istnieniu innych form wydawniczych, takich jak znaczki pozbawione perforacji, bloki ministerialne, czarnodruki, błędy oraz inne osobliwości. Bloki ministerialne to wydawnictwa niskonakładowe, które ukazują się głównie w krajach afrykańskich. Wydawnictwa takie mają charakter pamiątkowy i nie są dopuszczane do zwyczajnego obiegu pocztowego, ponieważ nie pełnią roli opłaty pocztowej. W niektórych przypadkach, z różnych względów, pojawia się również informacja o nakładzie znaczków puszczonych do obiegu w danej emisji. Reprodukcje znaczków i pochodnych wobec znaczka pocztowych form wydawniczych zostały zaopatrzone w szczegółowe opisy. Na ich treść składają się wiadomości dotyczące przedstawionych osób, miejsc i wydarzeń. Informacje pochodzą z biuletynów wydawanych przez poszczególne zarządy pocztowe, katalogów Michla i watykańskiego dziennika „L’Osservatore Romano”, a także z różnych opracowań poświęconych osobie i działalności Jana Pawła II oraz publikacji dokumentujących życie Kościoła.