„Nacjonalizm romantyczny to równocześnie to, co wiązało się z wspólnotą narodową”. Prof. Jan Żaryn w Radiu Pallotti

Powstańcy 1863 roku, Jan Rosen Fot. MNK Prof. Jan Żaryn, były senator, historyk, autor książek, był gościem Radia Pallotti.fm. Przedmiotem rozmowy, jaką przeprowadził z nim Tomasz Kornecki, była m.in. wydana niedawno przez Białego Kruka praca zbiorowa „Polski etos romantyczny”. Prof. Żaryn jest autorem jednego z jej rozdziałów, zatytułowanego „Narodowcy – wieczni romantycy”.

W swojej wypowiedzi historyk nawiązał do zbliżającej się kolejnej, 81. rocznicy Powstania Warszawskiego, wspominając o uczestnikach tego zrywu powiązanych z organizacjami narodowców. Zachęcając do lektury swojego artykułu, przywołał słowa, które według niego w pełni oddają jego treść: „ (…) piszę między innymi o Janie Gwalbercie Pawlikowskim, wybitnym przedstawicielu polskiej inteligencji, prezesie Narodowej Demokracji w zaborze austriackim przed I wojną światową. (…) tak on pisze o romantykach, o tych wybitnych wieszczach polskich od Mickiewicza po Norwida. ‘Dla nas poezja ma wcale inne niż gdzie indziej znaczenie. Podobna ziarnu, w którym skupia się i chowa życie rośliny, by mogło przetrwać czas zimowy, skupiła ona i przechowała duszę narodu’. I tak rozumiano romantyków, tę poezję, w obozie narodowym jako niezwykły zaczyn budowania nowoczesnego narodu polskiego, a z kolei ten nowoczesny naród polski był budowany za sprawą Ligi Narodowej”. „Nacjonalizm romantyczny – jak zdefiniował go prof. Żaryn – to równocześnie to, co wiązało się z wspólnotą narodową, tym pobudzaniem narodu nowoczesnego do życia i to jest to wielkie dziedzictwo poezji romantycznej”.

Gość Radia Pallotti przypomniał także, w odpowiedzi na pytanie prowadzącego, że „Roman Dmowski w ‘Myślach nowoczesnego Polaka’ posłużył się de facto norwidowską definicją pisząc te słynne swoje słowa: ‘jestem Polakiem, czyli mam obowiązki polskie’. Dmowski, podobnie Norwid, podobnie Jan Paweł II, prymas Stefan Wyszyński, wszyscy ci wielcy Polacy i patrioci jednocześnie zdawali sobie sprawę, że naród to jest wspólnota obdarzona pewną właściwością i że jest naturalną przestrzenią, w której wzrasta człowiek, Polak i w związku z tym, że jest to naturalna przestrzeń kulturowa, to w związku z tym o nią trzeba dbać. A nie da się jej kochać i dbać o nią, jeżeli się wobec niej nie ma obowiązków. (…) każdy z nas, wsłuchując się w te krótkie słowa, niech spróbuje rozwinąć je w takim kierunku, jakim one stają się zrozumiałe, właśnie w tej głębi ich rozumienia. Każdy z nas może trochę inaczej je interpretować, ale nie da się uciec od miłości i odpowiedzialności, od tych dwóch słów. One są kluczem do rozwiązania problemu, jakim jest fakt, że jest się Polakiem. oczywiście świadomym, bo tylko do takich Polaków Dmowski, Norwid czy Jan Paweł II mówił i pisał, a w związku z tym Polak świadomy polskości wie, że musi wobec tej Polski mieć obowiązki”.

Źródło: pallotti.fm, oprac. AM

Polski etos romantyczny

Andrzej Nowak, Zdzisław Krasnodębski, Grzegorz Kucharczyk, ks. Jan Machniak, Jan Żaryn

Etos polski, na dodatek romantyczny, budzi wzniosłe skojarzenia. Przywołuje wizerunki naszych wielkich wieszczów, czyny bohaterów, powoduje zadumę nad szczytnymi ideami, budzi wspomnienia największych uniesień patriotycznych, ale i – miłosnych. Etos to pojęcie, które odnosi się do całej społeczności, do narodu, i dlatego może zaskakiwać w zestawieniu z romantyzmem, ten bowiem wielbił jednostkę, jej indywidualizm, jej emocje.

Zobacz fragmenty Zamów książkę