Lidia Banowska w radiu „Wnet”. Romantyzm jako sposób myślenia o Polsce

Niezwykła książka o polskości. Lidia Banowska "Polski etos romantyczny"

Redaktor książki Lidia Banowska w Radio WNET powiedziała, że książka „Polski etos romantyczny” to efekt konferencji zatytułowanej „Polski etos obywatelski. Romantyzm i jego dziedzictwo”, zorganizowanej w 2022 roku – w dwusetną rocznicę wydania Ballad i romansów Adama Mickiewicza – przez Akademicki Klub Obywatelski im. Lecha Kaczyńskiego w Poznaniu.

„To jest monografia zbiorowa, dlatego, że wraz z współredaktorem prof. Stanisławem Mikołajczykiem staraliśmy się pokazać polski romantyzm w jego różnych wymiarach: literaturoznawczym, językoznawczym, historycznym, społecznym, politycznym i kulturowym. Główną ideą, która nam przyświecała, było to, żeby pokazać wartość polskiego romantyzmu, jego znaczenie dla narodu, walki o odzyskanie państwowości, ale też ugruntowanie dumy z polskiej tradycji niepodległościowej. Chcieliśmy pokazać przede wszystkim to, że z jednej strony etos walki, etos pracy nie były wykluczającymi się etosami, tylko były komplementarne.  Ale chcieliśmy też pokazać, że ten polski etos patriotyczny mieści w sobie właśnie też taki wymiar obywatelski, myślenia obywatelskiego, republikańskiego również.  I stąd przywołujemy taką formułę norwidowską Obywateli Narodu. Polacy nie mieli wtedy państwa, ale żywa była dla nich tradycja I Rzeczypospolitej, której czuli się spadkobiercami” – mówiła Lidia Banowska. „Formalnie Polacy byli poddanymi imperiów, ale oni chcieli czuć się obywatelami wolnej Rzeczpospolitej., której formalnie nie było, ale ona istniała poprzez siłę swojej kultury”.

Romantyzm jako sposób myślenia o Polsce

„Polska jest wartością, której często nawet przypisywano rolę transcendentną. Oczywiście to są refleksje bardzo rozmaite i takie wieloaspektowe, ale gdybym miała szukać jakiejś płaszczyzny wspólnej, to podstawą dla tego myślenia byłoby prawo narodów do samostanowienia.  Dlatego romantycy myśleli o Polsce, o polskości i o tym, że sprawa Polska jest sprawą europejską. To, co się kryło pod hasłem wiosny ludów, dzisiaj byśmy powiedzieli wiosny narodów.  Rozszarpanie Polski przez trzy państwa zaborcze deptało to prawo narodów do samostanowienia – mówiła dr Banowska. Przyznała również, co ważne w dzisiejszym aspekcie naszej obecności w Unii Europejskiej, że romantycy polscy uważali, że „sprawa Polska jest sprawą europejską, bo ona w sposób najbardziej jawny pokazywała powodzenie tego prawa”. Co ważne, Banowska zauważa, że „bardzo silna była refleksja wolnościowa odwołująca się do tradycji I Rzeczypospolitej. Gdyby oni nie przenieśli tej tradycji I Rzeczypospolitej, to oczywiste jest, że Polski by nie było.  To było to, do czego oni się odwoływali (…) Więc podejmowali taką refleksję nad istotą narodu, nad rolą kultury w przekazywaniu tożsamości narodowej.  I oczywiście podejmowali też wizję przyszłości tej Rzeczypospolitej Odrodzonej” – dodała redaktor książki „Polski etos romantyczny”.

Norwid jako głos Narodu

Lidia Banowska przypomniała, że według Norwida siłą polskości jest „właśnie tradycja narodowa, tożsamość narodowa (...) Norwid był wielkim krytykiem, trudno mu się zresztą dziwić,  pewnych stosunków społecznych we wspólnocie polskiej które z bliska obserwował (…) uważał, że przyszła Polska powinna czerpać inspiracje z tych przemian, ale „pewnych” cywilizacyjnych, które zachodziły na Zachodzie, jeśli chodzi właśnie o instytucje życia zbiorowego. Stąd był takim nieprzyjednanym krytykiem anachronizmów, powiedzmy już, w ramach tej mentalności szlacheckiej czy arystokratycznej” – powiedziała doktor Banowska.

Dlaczego dziś mamy sięgnąć po taką książkę?

 „Jesteśmy przekonani, wraz z prof. Mikołajczykiem że może to być taką inspiracją do podjęcia prób zrozumienia współczesności, sytuacji polskiej wspólnoty narodowej dzisiaj, a także perspektyw jej rozwoju” – mówiła Lidia Banowska i dodała: „możemy spojrzeć na tamten czas, na tamtych ludzi, jako na ludzi, którzy potrafili się w bardzo trudnych, w skrajnie trudnych warunkach zorganizować. Chcemy pokazać ten ważny wymiar siły narodu” – dodała Lidia Banowska, redaktor książki „Polski etos romantyczny”.

W książce pod kierunkiem dr. Hab. Lidii Banowskiej i prof. Stanisława Mikołajczyka pojawiły się artykuły takich wybitnych postaci jak: prof. Zdzisław Krasnodębski, prof. Andrzej Nowak, prof. Grzegorz Kucharczyk, dr hab. Jacek Kowalski, prof. Maria Cieśla-Korytowska, prof. Marek Troszyński, dr hab. Lidia Banowska, prof. Grażyna Halkiewicz-Sojak, prof. Wiesław Ratajczak, dr hab. Anna Kapuścińska-Jawara, prof. Dorota Hecka, prof. Jan Żaryn, prof. Krzysztof Dybciak, prof. Anna Kozłowska oraz ks. Jan Machniak.

Całość rozmowy można wysłuchać TUTAJ

Polski etos romantyczny

Andrzej Nowak, Zdzisław Krasnodębski, Grzegorz Kucharczyk, ks. Jan Machniak, Jan Żaryn

Etos polski, na dodatek romantyczny, budzi wzniosłe skojarzenia. Przywołuje wizerunki naszych wielkich wieszczów, czyny bohaterów, powoduje zadumę nad szczytnymi ideami, budzi wspomnienia największych uniesień patriotycznych, ale i – miłosnych. Etos to pojęcie, które odnosi się do całej społeczności, do narodu, i dlatego może zaskakiwać w zestawieniu z romantyzmem, ten bowiem wielbił jednostkę, jej indywidualizm, jej emocje.

Zobacz fragmenty Zamów książkę